السلمي
237
مجموعة آثار السلمي
يادداشت متن حاضر تفسيري است كه أبو عبد الرحمن سلمى از قول حسين بن منصور حلاج ( مقتول 309 ه . ق . ) در كتاب حقائق التفسير خود نقل كرده ولويى ماسينيون آن را استخراج وپس از مقابله با چند نسخهء خطى آن را در سال 1922 در كتاب معروف خود به نام تحقيق در اصطلاحات عرفان إسلامي ( Essai sur lelexique technique de la mystique musulmane ) چاپ كرده است . ماسينيون پيش از اين متن ، مقدمهاى نياورده ودر بارهء نسخههاى خطى وشيوهء تصحيح أو توضيحي ديده نمىشود . ولى از روى سازوارهء انتقادى أو مىتوان دريافت كه وى از نسخههاى ديني جامع ( YJ ) ، از هر ( Azh ) وبرلين ( Berlin ) بهره برده ودر ضمن قسمتهايى را با قطعات متناظر در تفسير عرائس البيان في حقايق القرآن از روزبهان بقلى شيرازي مقابله كرده است . ماسينيون سخنان حلاج را در اين تفاسير متأثر از تفسير امام صادق ( ع ) دانسته است ، چنانكه در مطالبى كه در بارهء تفسير منسوب به امام جعفر صادق نوشته است ( بنگريد به همين مجموعه ، ص 10 ) مىنويسد : حلاج از إشارات مهمى در اين مجموعه [ از سخنان امام جعفر صادق ( ع ) ] بهره برگرفته وآنها را پرورده است : از نظر قاموسى ، كاربرد مشيّت ( به جاى اراده ) ، محبت ( به جاى عشق ) ، ازليت وحلول ، حقّ ( در ياد از خدا ) و ، از نظر ساختى ، تفسير قرآني أسماء الله يعنى نور ( منور ) ، صمد ( مصمود اليه ) وعبارت اهدنا ( أرشدنا إلى محبتك ) را از اين مجموعه أخذ كرده است . حلاج تمثيل دوازده منزل ( منازل منطقة البروج ) نفس وموادّ به صورت مكالمه درآمدهء . . . ( تنزيه ) خود را از آن اقتباس كرده است . ماسينيون در واقع نخستين كسى است كه از حقائق التفسير سلمى بدين شيوه استفاده كرده ومجموعهء أقوال يك مفسر را بصورت جداگانه چاپ كرده است . كارى كه پل نويا بعدا در مورد تفاسير امام صادق ( ع ) وابن عطا ونوري كرده است به پيروى از ماسينيون بوده است . اين متن را ماسينيون ظاهرا با خط خود نوشته وبه همين صورت چاپ كرده وما نيز آن را اندكى بزرگتر كرده ودر اينجا آوردهايم . ن . پ .